Enige vertellende overlevende van "de Overal" Gerrit Fokkema vertelt over zijn
spectaculaire bevrijding uit de gevangenis van Leeuwarden,
als eerbetoon aan een zeldzaam gedurfde actie. In cel vijf
zaten 66 jaar geleden Gerrit Fokkema (nu 89), zijn vader en
zijn broer Ruurd.
Op 8 december 1944 werden zij samen met 48
andere verzetsmensen bevrijd. We worden gefusilleerd, zei
hij dan ook tegen zijn broer, toen de deur open vloog, die
vrijdagavond rond half zes.
In de deuropening stond een gewapende man met een masker op,
die de Fokkema’s sommeerde naar de gang te gaan.
‘Daar
stonden nog meer gevangenen en ook meer mensen met maskers.
Heel angstaanjagend.
Mijn verhaal "een lange nacht" is hier te verkrijgen via
de
►webshop
Wie mijn verhaal nog wil horen kan dit aanvragen via
►Lezingen"
Gerrit Fokkema met het inschrijfregister van de gevangenis, waarin hij zelf is ingeschreven.
De inschrijfregisters liggen in het archief van Tresoar te Leeuwarden. Hier
staat vele bekende namen in. Zo kwamen wij ook de naam van Nico Frijda tegen met
de schuilnaam Hans de Groot, er is ook een boekje van hem ►Post uit Friesland
brieven die in de gevangenis werden geschreven.
Brieven over gevangenschap en groei naar volwassenheid
geschreven door een 17-jarige jongeman tussen augustus en december 1944.
►citaten uit het boek + inschrijving.
Verzetshelden in de bajes
►bron
Gepubliceerd op: 12 oktober 2011, auteur: Wytse Vellinga
Als op 8 december 1944 de deur van zijn cel open zwaait en een gewapende en
gemaskerde man hem gebiedt naar buiten te komen, weet Gerrit Fokkema (1925)
zeker dat zijn laatste uur heeft geslagen. Niets was minder waar. Hij was
onderdeel geworden van de spectaculairste bevrijdingsactie van het Nederlandse
verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Samen met Fokkema ga ik naar zijn cel van
toen. “Cel 5. Dat was toen onze cel.
►lees meer
Goffe Hoogsteen; laatste bevrijder
Blokhuispoort overleden. LEEUWARDEN - De laatste nog in Nederland wonende verzetsheld
die hielp bij de Grote Ontsnapping uit de gevangenis de Blokhuispoort in
Leeuwarden, is overleden. Dat heeft directeur Hans Groeneweg van het
Verzetsmuseum Friesland woensdag gemeld.
Goffe Hoogsteen overleed zaterdag op 91-jarige leeftijd in zijn woonplaats
Surhuisterveen. Hoogsteen was een van de 25 mannen die op 8 december 1944 het
Huis van Bewaring overvielen. De Friese Knokploeg bevrijdde 51 gevangenen. De
spectaculaire actie is in 1962 verfilmd als De Overval, naar een scenario van
dr. Loe de Jong. bron Leeuwardercourant, Op 27 december
2008 stond in de Leeuwarder Courant in de bijlage Sneon & Snein (pag.5) het
onderstaande artikel over Goffe Hoogsteen.
►Eigen meester, niemands knecht
Overval op het Huis van Bewaring in Leeuwarden
Artikel door:
Wesley Dankers
Tijdens de bezetting van Nederland hebben
verzetsgroepen verschillende pogingen gedaan om door de Duitsers
gearresteerde medestrijders te bevrijden uit gevangenschap.
Dergelijke overvallen waren zeer risicovol.
►het
artikel
Met dank aan
Kevin Prenger, Projectleider
►Go2War2.nl
Hoorspel Op 8 december 2009 was het 65 jaar geleden, dat
een groep verzetsstrijders, waar onder Goffe Hoogsteen (2-1-1920), de gevangenis
van Leeuwarden overvielen. Zij konden op die manier 50 gevangenen bevrijden.
Omrop Fryslân zond ter gelegenheid hiervan op zondag 6 december het hoorspel
‘Het wordt hoog tijd dat we thuis komen’ uit.
Dit hoorspel geschreven door Willem G. van Maanen,
onder regie van Hans Jongens en is gebaseerd op de overval op de Leeuwarder
gevangenis in 1944. Via internet is het hoorspel van 1970 nog te beluisteren via
de link ►de
Overval bron:
►RNW
Onthulling
gedenkplaat 2011 8 december Onthulling gedenkplaat de overval aan Oostergrachtswal 33 LEEUWARDEN, 2011 - Op 8 december onthullen Anthonie C. van der Veen en
wethouder Henk Deinum een herinneringspaneel aan de Oostergrachtswal
nummer (33) 35 in Leeuwarden. Het paneel markeert het verzamelpunt van
waaruit de leden van de Friese Knokploegen op 8 december 1944 vertrokken
voor de kraak op het Huis van Bewaring.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog woonde op dit adres de familie van der
Veen. Op de begane grond bevond zich bakkerij De Korenaar, boven de
bakkerij en achter de winkel woonde de familie. Bakker Taco van der Veen
zat vanaf het begin van de oorlog in het verzet en zijn vrouw Ymkje
ondersteunde hem onverschrokken in zijn illegale activiteiten.
Van der Veen werd in januari 1941 gearresteerd op verdenking van
verzetsactiviteiten. Hij belandde in de strafgevangenis van Scheveningen
en daarna in het concentratiekamp Amersfoort. Door stug zijn onschuld
vol te houden kwam hij weer vrij.
Van der Veen beschouwde zijn gevangenschap als een ernstige
waarschuwing, maar stopte niet met zijn verzetswerk. Zo was hij
betrokken bij hulp aan joodse onderduikers en speelde hij een voorname
rol bij de bewapening van het verzet in Leeuwarden. Het gevaar dat dit
verzetswerk met zich meebracht had natuurlijk zijn weerslag op het gezin
Van der Veen. Het gezin leefde in spanning en angst in de wetenschap dat
verzetswerk streng werd bestraft.
Op 8 december 1944 verzamelden zich in de bakkerij van de familie Van
der Veen de verzetsmensen die betrokken waren bij de kraak op het Huis
van Bewaring. Onder hen de vader van wethouder Deinum, Hans Deinum. De
laatste instructies werden gegeven en groepsgewijs vertrokken de
verzetsmensen. De actie werd een daverend succes, vijftig gevangenen en
een bewaarder werden meegenomen en ondergebracht op diverse
onderduikadressen binnen en buiten de stad. Op 9 december 1944 was
Leeuwarden het toneel van razzia’s, de bezetter zocht naar bevrijden en
de bevrijders, niemand werd gevonden.
In 1962 werd naar het verhaal van de ‘kraak’ een speelfilm gemaakt. De
film ‘De Overval’ trok volle zalen en zorgde er voor dat deze
verzetsactie landelijke bekendheid verkreeg. Ook bakkerij De Korenaar en
de rol van familie van der Veen kreeg een plaats in de film. De makers
van de film besloten echter de ervaringen van Taco van der Veen en die
van een andere verzetsman Eppie Bultsma te combineren. Voor de familie
Van der Veen een uitermate teleurstellend besluit, zeker omdat hiermee
de naam van de familie uit de geschiedenis van de overval verdween,
alleen de naam Bultsma bleef in de film over. Ronduit pijnlijk voor de
familie was het feit dat de speelfilm vervolgens werd beschreven als een
‘correcte historische reconstructie’ van de werkelijkheid.
Tot op de dag van vandaag spreekt het verhaal van deze spectaculaire
verzetsactie tot de verbeelding. Het herdenkingspaneel zal een blijvende
herinnering zijn aan de werkelijke rol van de familie Van der Veen bij
de kraak van 8 december 1944. Bron:
persbericht ►Verzetsmuseum
Friesland
Herinneringsalbum "Bevrijding", 8 December 1944:
[herinnerings-album van de "overval" op de Strafgevangenis / samengest.
in opdr. van de Prov. leiding der Friesche K.P.]
►Herinneringsalbum
De Kraak De overval op de Leeuwarder strafgevangenis, 8 december 1944
Wever - III isbn 90-6135-395-5
Paleis Soestdijk, april 1985. Prins Bernard De geslaagde overval van de Friese K.P. op de Leeuwarder gevangenis, waarbij een
vijftigtal gevangenen de vrijheid herkreeg, vormde in die donkere tijd een
lichtpuntje, dat zowel boven als beneden de rivieren werd ervaren als een bewijs
van de naderende bevrijding.
De kraak in de Leeuwarder gevangenis vervulde mij, als Bevelhebber Nederlandse
Strijdkrachten, destijds met trots, vooral omdat er geen schot bij werd gelost,
en met dankbaarheid omdat represailles van de bezetter uitbleven. Het lijkt mij een uitermate goede zaak om de herinnering aan deze bijzondere
gebeurtenis uit de bezettingstijd levendig te houden, vooral voor de generaties
die de oorlog niet hebben meegemaakt.
De overval in Leeuwarden toont immers tot in welke mate mensen bereid kunnen
zijn hun leven in te zetten voor dat van hun medemensen. En aan die instelling
heeft onze samenleving nog steeds grote behoefte. Moge dit boekwerkje*, waarin het verhaal van de overval nog eens wordt naverteld,
daartoe mede een stimulans zijn.
Prins der Nederlanden.
*(De Kraak) de overval op de Leeuwarder strafgevangenis, 8 december 1944
Piet Kramer Oktober '44 kreeg Piet Kramer van de gewestelijke commandant van de BS in
Friesland het verzoek een plan voor een overval op de Leeuwarder strafgevangenis
te ontwerpen. Op dat moment was er weliswaar geen reden voor een kraak, maar het
plan van operatie moest gereed zijn. Piet kreeg via Eppie contact met een
gevangenbewaarder, die hem een plattegrond van de gevangenis, een complete lijst
van de gevangenen en wasafdrukken van verscheiden sleutels bracht; van een
politieofficier te Leeuwarden ontving hij een insluitingformulier.
Na een maand was het operatieplan geheel gereed en toen was het weldra ook nodig
om het uit te voeren, want half November werden zes vooraanstaanden uit de
illegaliteit van Leeuwarden gevangen genomen. Zij moesten, vóór zij doorsloegen
onder de SD verhoren eruit en met hen 45 anderen. Het verloop der actie, die in
de namiddag van 8 December '44 plaats had, was aldus: 3.30 u. Het hoofdbureau
van politie te Leeuwarden ontvangt een telefoontje: "Twee agenten uit Bolsward
zijn met drie zwarthandelaars onderweg naar de gevangenis te Leeuwarden.
Zij hebben een opsluitingbevel bij zich." "In orde," ... zegt de officier van
dienst. 5.30 u. Het Huis van Bewaring te Leeuwarden wordt opgebeld: "Hier
hoofdbureau van politie. Namens de officier van dienst deel ik U mee, dat twee
agenten, drie arrestanten brengen. Zij zijn voorzien van een opsluitingbevel".
"In orde," zegt het hoofd van de gevangeniswacht. 5.40 u. Er wordt gebeld aan de
poort van de gevangenis.
Twee portiers gaan naar de grote deur en openen het winket. "Wij hebben hier
drie arrestanten". Het opsluitingbevel wordt overhandigd. "o, die, ja daarover
is gebeld. Laat ze maar binnen". De poort draait open. De "agenten" stappen met
hun "arrestanten" binnen. Zij leiden hen naar het wachtlokaal. "Handen omhoog!"
hoort plotseling de gevangeniswacht. Vijf revolvers zijn op haar gericht. De "arrestanten"
zowel als de "agenten" zijn KP'ers.
"Meewerken, heren!" luidt het bevel aan de gevangenisbeambten. En zij werken mee.
De wachtcommandant bedient de telefoon met de woorden en- de intonatie, die de
KP verlangt. Anderen gaan de cellen langs om er uit te halen, wie op de lijst
van de KP staan aangegeven. En ondertussen laten de vijf KP'ers negentien
makkers binnen om hen te helpen bij de uitvoering van het bevrijdingsplan.
Als alle uit hun cel gehaalde gevangenen in de gang staan, verbijsterd, ontroerd,
dol van vreugde, voorzover zij kunnen geloven, dat zij werkelijk de vrijheid
tegemoet gaan ... rinkelt de poortbel luid en dreigend.
De portiers berichten, dat twee man van de SD met enkele arrestanten voor de
poort staan. En ditmaal zijn het echte SD'ers. Het brengt ontsteltenis. "Laat ze
binnen," zegt de commandant, Piet Kramer. De Duitsers stappen de drempel over
... en staren verbluft in de trompen van pistolen der KP. Als lammetjes geven
zij hun wapens en hun uniformen af en laten zich opsluiten in een van de
ontruimde cellen.
Hun arrestanten mogen zich bij de bevrijde gevangenen voegen. Afmars! Groep voor
groep worden de gevangenen uitgeleid. BS'ers brengen hen door de donkere straten
van de verduisterde stad naar gastvrije huizen.
Voor ieder is logies besproken. En dan eindelijk wordt er groot alarm geslagen
bij de Duitsers. Met een sterke macht gaan zij naar de gevangenis. Zij vinden de
kooi leeg. De vogels zijn gevlogen. De volgende dag arriveert een speciaal
commando van de SD in Leeuwarden. Een week lang zoeken de bekwaamste speurders
van de Duitsers. Zij vinden niemand, noch van de bevrijden, noch van de
overvallers. En represailles worden niet genomen. De Groningse SD had wraak
gewild. Leeuwarden was er tegen. De Haagse SD besloot: geen represailles.
Film De Overval (1962) gerestaureerd 29 jan 2002 AMSTERDAM - De speelfilm 'De Overval' uit 1962, naar het scenario van dr. Lou de
Jong, is door het filmmuseum in Amsterdam volledig gerestaureerd en
geconserveerd. Uit vier zwaar aangetaste kopieën van de speelfilm is één gaaf
exemplaar gemaakt tijdens een ruim vier jaar durende restauratieklus.
De 98 minuten durende speelfilm gaat over de historische bevrijding in 1944 van
tientallen gevangen verzetslieden uit de gevangenis 'De Blokhuispoort' in
Leeuwarden door de ondergrondse. Het filmmuseum had het negatieforigineel
jarenlang in zijn archief, als schenking van de toenmalige productiemaatschappij,
maar die was incompleet en beschadigd. Bovendien werd het resterende
filmmateriaal door ontbinding langzaam vernietigd.
Door de weinige nog resterende filmkopieën op te sporen konden alle scènes uit
de complete film "bijeen worden gesprokkeld", aldus Ad Pollé, coördinator van de
afdeling filmcollectie van het Filmmuseum. De beste nog resterende kopie kwam
uit de kelders van het Citytheater in Amsterdam. Met de kopieën als 'puzzelstukjes'
kon het beeldmateriaal volledig opnieuw worden gemonteerd. Daarna is met
digitale technieken het geluidsspoor weer helemaal hersteld. De film draait
komende maand in het Filmmuseum.
De restaurateurs zouden het leuk vinden als de film ook wordt vertoond in
Leeuwarden. De gevangenis, waar het waar gebeurde verhaal zich afspeelde, wordt
nog steeds als huis van bewaring gebruikt, maar minister van Justitie Korthals
wil de eeuwenoude stadsgevangenis over enkele jaren sluiten.
De overval 8 december 1944 werd door de KP (Knokploeg) een overval gepleegd op de
gevangenis De Blokhuispoort te Leeuwarden. De aanleiding voor deze
overval was de arrestatie van enkele vooraanstaande verzetsmensen en het
mislukte poging de politie-inspecteur Bakker tijdens zijn transport te
bevrijden.
Al eerder had Piet Kramer een plan ontworpen voor een overval op de
Blokhuispoort, voor het geval dat dat nodig was. Dit plan werd nauwgezet
uitgevoerd en het doel om 51 verzetsmensen te bevrijden slaagde zonder
geweld te gebruiken.
Men moest keuzes maken, omdat het onmogelijk was om voor alle gevangenen
een onderduikadres te regelen.
Goffe Hoogsteen, *2 januari 1920 Surhuizum, †17 september 2011,
Surhuisterveen. was één van de KP’s, die deze overval, ook wel ‘Kraak’
genoemd, pleegden. In de oorlog had hij de verzetsnaam Theo. Hij nam
deel aan één van de meest opzienbarende verzetsdaden tijdens de Tweede
Wereldoorlog nl. de bevrijding van ruim vijftig verzetsmensen uit de
gevangenis de Blokhuispoort te Leeuwarden
Goffe tijdens een interview: “Zie mij niet als een held, ik deed gewoon
wat mijn gevoel me ingaf. Als de situatie er om schreeuwde en ik kon het
fysiek aan, zou ik het weer doen.” Hij had het niet van een vreemde.
Zijn vader, timmerman en aannemer, zat tot over zijn oren in het verzet.
In het ouderlijk huis vonden Joodse onderduikers regelmatig onderdak.
“Ik hielp vader weleens. “Als ik wordt gepakt, moet jij er mee
doorgaan”, zei hij.
Op 10 mei 1940, de dag dat de Duitsers binnenvielen, was Hoogsteen
soldaat in Westerbork. Om drie uur ’s nachts riep de commandant.
“Jongens, d’r uit. Het is oorlog”. Het dreigende geluid van brommende
Duitse vliegtuigen bevestigde dat.
Lachertje Het duurde niet lang of de eerste Duitse soldaten doemden op. “Ik zag ze
aankomen. Het maakte me woedend maar tegenstand van enige importantie
zat er niet in. Het zou een oneerlijke strijd zijn geweest. Want onze
bewapening was in lachertje”. In vijf legerauto’s, met Hoogsteen als een
van de chauffeurs, reden de mannen dwars over de heide richting Sneek.
“De kogels vlogen ons om de oren.”
Van Sneek ging het naar de haven van Makkum. “In vissersbootjes gingen
we naar de andere kant van het IJsselmeer.
Hoogsteen vertrok naar Haarlem, waar hij eerder in de Ripperdakazerne
een deel van zijn dienstplichttijd had doorgebracht. Na een paar dagen
belandde Hoogsteen onder Duits toezicht eerst in Haarlem en later een
paar maanden in Groningen. Hij moest zich daar melden voor de
Arbeitseinsatz. “Dat verdom ik”, dacht hij, “Mij zien ze niet in
Duitsland”.
Met een dienstmaat, nam hij de benen. Bij Zuidhorn kwam hun een auto
achterop, het bleek scheepsbouwer Barkmeijer uit Stroobos te zijn.
Hoogsteen en zijn dienstmaat mochten instappen.
Knokploeg Eenmaal thuis vormde Hoogsteen al snel een knokploeg (KP) met vier
kennissen uit de buurt. Zij sloten zich aan bij tien anderen op een
boerderij in Legauke, ten zuiden van Opeinde.
Vanuit Leeuwarden kwam na enige tijd echter het verzoek tot versterking
van de plaatselijke KP. Hij en vier anderen vertrokken naar de
hoofdstad. “ We waren er net weg toen de Legauke door de Duitsers werd
overvallen, waarbij tijdens een vuurgevecht twee zonen van de boer en
twee Duitse soldaten sneuvelden.”
Overval Voor de overval op de Blokhuispoort werd Hoogsteen gewoon gevraagd.
Weigeren was geen optie. Hij was wel op van de zenuwen. “Wij gingen op
pad en onderweg dacht ik: “Zullen we dit overleven? In Amsterdam was een
soortgelijke overval mislukt.” Ieder van de 25 mannen die de gevangenis
binnengingen, had zijn taak.
Hoogsteen: “Ik posteerde vlak bij de deur. Ik zie nog de gevangenen met
stralende gezichten de trap afkomen. In no time was iedereen, onder
begeleiding van verzetsmensen , in het donker verdwenen.”
De Overval 8 december 1944 slaagden 25 verzetslieden onder leiding van
knokploeg-voorman Piet Oberman erin met een ingenieus plan en zonder een
schot te lossen binnen te dringen in de Blokhuispoort, de gevangenis in
Leeuwarden. Zij hadden een lijst met 39 namen van mensen voor wie acuut
gevaar dreigde. Uiteindelijk werden 51 van de in totaal ruim 200
gevangenen bevrijd. ‘De kraak’, waarvan in 1962 op basis van een door
historicus en journalist Lou de Jong (1914-2005) geschreven scenario de
film De Overval werd gemaakt, duurde precies drie kwartier. De bevrijde
gevangenen werden, eenmaal buiten, zo snel mogelijk door andere
verzetsmensen naar onderduikadressen gebracht. Represailles zijn door de
Duitse bezetter opvallend genoeg nooit genomen.
De Overval op DVD
In het Verzetsmuseum Friesland werd op zaterdag 20 december 2003 om 15.00 uur de
DVD-versie van de speelfilm De Overval gepresenteerd. Het was die dag precies 41
jaar geleden dat de film in Amsterdam in première ging. De eerste exemplaren
werden overhandigd aan Goffe Hoogsteen en Jelle Visser. Zij zijn de enige twee
nog levende KP-ers die aan de Kraak op 8 december 1944 hebben deelgenomen. Het
uitbrengen van De Overval (1962) is een initiatief van het Verzetsmuseum
Friesland in samenwerking met het Filmmuseum in Amsterdam en Omrop Fryslân.
De Overval wordt gerekend tot de klassiekers van de Nederlandse filmgeschiedenis.
De film is gebaseerd op een werkelijk uitgevoerde bevrijdingsactie van de Friese
KP (KnokPloeg, de gewapende tak van het verzet). Op 8 december 1944 wisten de
samenwerkende Knokploegen in Friesland 51 verzetsmensen uit het Huis van
Bewaring in Leeuwarden te bevrijden. Er ging een minutieus uitgewerkt plan aan
‘de Kraak’ vooraf, want er mocht geen schot gelost worden om de nabij
gehuisveste bezetters niet te alarmeren. De actie werd feilloos uitgevoerd en er
volgden, heel uitzonderlijk, geen represailles.
Dankzij de film De Overval is deze opmerkelijke verzetsdaad verankerd in de
nationale herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Dr. L. de Jong, destijds
directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, schreef het scenario
in nauw overleg met de betrokken KP’ers. De Overval, geregisseerd door de
Engelsman Paul Rotha, was de eerste grote speelfilm over het Nederlandse verzet
tijdens de Tweede Wereldoorlog.
De film is in 2002 door het Filmmuseum in Amsterdam volledig gerestaureerd en
geconserveerd. Uit vier zwaar aangetaste kopieën van de speelfilm is één gaaf
exemplaar gemaakt tijdens een ruim vier jaar durende restauratieklus. Met de
kopieën als 'puzzelstukjes' kon het beeldmateriaal volledig opnieuw worden
gemonteerd. Daarna is met digitale technieken het geluidsspoor weer helemaal
hersteld. Het Verzetsmuseum wijdde een jubileumtentoonstelling aan de film
getiteld Van Kraak tot Overval die precies veertig jaar na de première, op 20
december 2002 in aanwezigheid van vele betrokkenen werd geopend.
De tentoonstelling vormde de aanleiding om de gerestaureerde film, die door
velen nog altijd wordt beschouwd als een van de beste Nederlandse oorlogsfilms,
op DVD uit te brengen. Naar aanleiding hiervan maakte regisseur Geart de Vries de
documentaire De Kraak en de Film. In het programma worden mensen aan het woord
gelaten die nog aan ‘de Kraak’ op de Leeuwarder gevangenis hebben deelgenomen en
kijken acteurs terug op de opnames van de film. De Kraak en de Film werd
uitgezonden door Omrop Fryslân op Nederland 1 op 4 en 5 mei 2003.
Deze documentaire is integraal op de DVD opgenomen. De DVD gaat vergezeld van
een twaalf pagina’s tellende brochure getiteld De Overval, een film die
geschiedenis maakte, waarin de achtergronden van de Kraak en de totstandkoming
van de film worden toegelicht. De DVD is (voorlopig) alleen te koop in de
museumwinkels van het Verzetsmuseum Friesland/Fries Museum te Leeuwarden en het
Filmmuseum te Amsterdam.
Bron: verzetsmuseum leeuwarden
namen
verzetstrijders Naam - Verzetsnaam - Toenmalige woonplaats - Toenmalig beroep
Gerben Oppewal Gerard - Franeker - Marechaussee Joop Willems Berend - Leeuwarden - Politie-agent Jelle Visser Jelle - Leeuwarden - Chauffeur Pieter Gerke Oberman Piet Kramer - Dokkum - Houthandelaar Wim Steginga Wim - Sneek - Timmerman Christiaan Hofing Arie - Alkmaar - Marechaussee Egbert Bultsma Eppie - Leeuwarden -Vertegenwoordiger Gerrit Jan Niesing Chris - Delfstrahuizen - Waterpolitie Jan Gerardus Visser Jelle - Sneek - Opperwachtmeester Pieter jan Stavast Cor - Nieuwe Pekela - Marechaussee Piet Schuddeboom Piet S - Leeuwarden - Inspecteur R.B.H. Gerardus A. Reeskamp Harry - Naarden - Apothekersassistent Jantinus Pieters Tinus - Broek in Waterland - Garagehouder Ernst Hendricus Rob Ab - Rotterdam - Opperwachtmeester Hans Deinum Hans - Workum - Handelaar
Goffe Hoogsteen Theo - Surhuizum - Meubelmaker Ale IJtsma Johan - Stroobos - Schippersknecht Hendrikus Rijpkema Henkie - Sneek - Boekhouder Jan Barendsma John - Huizum - Sportleraar Willem Leijstra Antoon - Drachten - Kruidenier Hepke Paauw Klaas - Gerkesklooster - Klompenmaker Jacob Abels Frits - Gerkesklooster - Bakkersknecht Simon Cuipers Marten - Echtenerbrug - Matroos Tjitse van 't Zet Jaap - Oosterend - Terpbaas Johannes Kolf Jodocus - Westmaas - Politie-agent Lees ook het boek: 'Johannes Kolf, de verzetsstrijder 'Jodocus'
Arends J. Wijnsma. - Franeker
Wilhelm Artur Albrecht Via het Belgische Gent kwam hij in september 1944 in Nederland terecht,
in Leeuwarden. Daar leidde hij tot vlak voor het einde van de oorlog het
zogenaamde ‘Aussenkommando’ van de Sicherheitsdienst en
Sicherheitspolizei. Hij was in die functie verantwoordelijk voor de
handhaving van de orde in de provincie Friesland. Geen eenvoudige klus,
want in de laatste oorlogsmaanden was het verzet daar in volle gang.
Goffe Hoogsteen, een oud-verzetsman uit Friesland, is minder genuanceerd
over Albrecht: “Hij was een echte rotmof, laten we het zo maar zeggen.”
Hoogsteen was betrokken bij de legendarische overval op de Leeuwarder
gevangenis in december 1944 (bekend van de film De Overval). Hij kent
verschillende mannen die door het Aussenkommando van Albrecht zijn
geëxecuteerd.
Zelf is hij mishandeld tijdens een verhoor op het
kantoor van Albrecht. Hoogsteen herinnert zich: “Ik was nog maar net
binnen en er kwam zo’n dikke Belg op me toe [meegekomen uit Gent] en hij
zei tegen me: ‘Jij bent een terrorist’. Ik zeg: ‘Wat is dat, een
terrorist?’ Hij zei: ‘Dat weet je dondersgoed.’ En toen heeft hij mij
heel de strot naar binnen geslagen.” Ruim zestig jaar later heeft hij er
nog steeds last van.
Albrecht zat er bij en keek er naar. Zelf deelde hij ook geregeld
klappen uit bij verhoren, maar het meeste werk liet hij door zijn
ondergeschikten uitvoeren. Net als bij Pieters kwam het toebrengen van
brandwonden regelmatig voor, maar ook het bijna verdrinken van
gevangenen in een grote bak water, om hen aan de praat te krijgen. In de
strijd tegen het verzet leidde Albrecht niet alleen zulke ‘verscherpte
verhoren’, maar voerde hij ook het bevel over represaille-executies.
Elke keer wanneer het verzet een geslaagde actie
pleegde antwoordde de SD met een genadeloze represaille. In de laatste
oorlogsmaanden executeerde het ‘Aussenkommando’ van Albrecht zo
tientallen verzetsstrijders en andere gevangenen, die vaak betrekkelijk
willekeurig uit de gevangenis waren geplukt. De grootste massa-executie
was in Dokkum, waar Albrecht op 22 januari 1945 twintig man buiten in de
sneeuw liet fusilleren.
De Bijzondere Raad van Cassatie liet zich niet overtuigen en bevestigde
op 1 december 1951 de doodstraf, met eenparigheid van stemmen.
‘Befehl ist Befehl’ ‘Ik ben onschuldig. Ik wil geen genade, ik wil mijn recht’ De executies van Pieters en Albrecht
zouden de laatste twee zijn, op 21 maart 1952. bron: Geschiedenis 24
►de laatste doodstraf
