BLOKHUISPOORT.NL
ONLINE
MUSEUM - ERFGOED BLOKHUISPOORT -
 
 
Linkedin TwitterFacebook Museum Blokhuispoort
 
 

HUIS VAN BEWARING LEEUWARDEN 1970- 2008  [Tekst]

DE GEVANGENENEN
De verhalen die nooit naar buiten zijn gekomen van ex gevangenen uit de voormalige
uit de voormalige Bijzondere Strafgevangenis en Huis van Bewaring te Leeuwarden, zij vertellen hun indrukwekkende gebeurtenissen die zij hebben ervaren tijdens het uitzitten van hun straf.

De verhalen zijn ingezonden door ex gevangenen. Namen van de ex gevangenen zijn bekend bij de redactie, vanwege privacy worden deze namen niet bekend gemaakt .


Inhoud: Gevangenen 1113  Arie K  Dienstweigeraar  Vast in de Blokhuispoort  Fritsje

Jouw verhaal er ook bij, neem contact op met de: redactie    
Lees ook
Verhalen van oud Cipiers
 

 

 

Gevangenen 1113 
En dan begint de dag, de lange eentonige dag.
In het voorarrest kan geen gedetineerde tot werken gedwongen worden, in tegenstelling met de strafgestichten, waar - en dat is maar goed ook de arbeid verplicht is. Toch zijn er slechts weinigen die het werk weigeren, niet omdat zij zo werklustig zijn, maar omdat de verveling dan nog groter zou worden. Want heeft de ingeslotene geen werk, dan rest hem niets anders dan lezen in de hier wel aanwezige bijbel en het lezen van de eens per week door de gestichtsonderwijzer rondgedeelde en grotendeels wat antieke boeken van het Fannie Eden-type.

Ik heb er heel wat afdankertjes van de openbare leeszaal tussen gevonden. Overigens kan de ingeslotene in gepeins aan het tafeltje blijven zitten of hij gaat „tuchten", heen en weer lopen in de cel, 7 passen heen en 7 passen terug langs de uitholling in de betonnen vloer. „Uitzicht" heeft hij niet, want het matglazen raam laat slechts een smal reepje hemel open. Kranten mogen in de eerste tijd niet gelezen worden, dit mag eerst later, maar dan moet hij zich op een krant abonneren, zodat het blad hem zonder tussenpersonen wordt toegezonden. Hij mag dus geen kranten van thuis ontvangen, want er zou eens geheimschrift in afgesproken codevorm in kunnen staan! Studieboeken mogen vooreerst ook niet toegezonden worden.

Deze maatregelen beogen een geestelijke isolering van de verdachte. Zijn psychische energie mag niet aan andere dingen besteed worden dan aan zijn strafzaak. Het zal wel de bedoeling zijn dat hij hierdoor tot inkeer en berouw gebracht wordt en dan nog het liefst tot een bekentenis, indien deze nog niet afgelegd werd. Dit blijkt hieruit dat na het rond zijn van de zaak, na het afgesloten zijn van het onderzoek, het geestelijke voedsel wel wordt toegelaten. Althans wanneer dat onderzoek als sluitstuk een bekentenis heeft, want de hardnekkigen blijven geestelijk geïsoleerd. Zulk een toegebrachte geestelijke kwelling is een third degree.

De verveling leidt ertoe dat de ingeslotene alras zwicht voor de aandrang van de werkmeester, die hem spoedig na binnenkomst opzoekt en hem als nieuwe werkkracht tracht te ronselen. Een tweede prikkel om toch maar werk te accepteren ligt in het ontvangen van loon voor de arbeid, al is dit nog zo schamel. De preventief gedetineerde mag zich wel geld laten toesturen, maar velen hebben van buiten niets te verwachten en om bij de kantine rook- of etenswaren te kunnen kopen, moet wat verdiend worden. In de loop van de morgen en van de middag mag de gedetineerde een half uur luchten. 
het gehele verhaal 


Henk Eefting, Bijzondere Rechtspleging 1944-1952. Rampzalige gevolgen voor politieke delinquenten en collaborateurs (Soesterberg 2007) 314-318. ”Te Leeuwarden werd iemand genoodzaakt om met zijn vrouw samen per kar de beertonnen in een buurt zonder WC’s op te halen, deze naar buiten de stad te rijden en – hier moest de vrouw ton voor ton over haar neergeknielde man uitstorten. Ze deed het – schreiende – om erger te voorkomen’’

Verklaring van Arie K
Het onderstaande is een “Verklaring van Arie K., geboren te Leeuwarden, 13 november 1902, betreffende mishandelingen op hem gepleegd in de Strafgevangenis te Leeuwarden, in de maand juni 1945’’.

”Op 4 juni 1945 werd ik door leden van de NSB te Leeuwarden aangehouden en in bewaring besteld in de bekende ‘Arentstuin’ aldaar. Hier werd ik door personen, die mij hadden aangehouden, met gummiknuppels geslagen en ook geschopt, zodanig, dat ik tenslotte op de grond terechtkwam en bewusteloos bleef liggen. Door een emmer water over me uit te storten, bracht men mij weder tot bewustzijn. Deze personen zijn mij onbekend, ik had ze nooit eerder ontmoet en weet zodoende de namen niet meer. ’s Avonds werd ik overgebracht naar de strafgevangenis te Leeuwarden. Na aldaar te zijn binnengebracht, werd ik voor fouillering in een cel geplaatst en moest ik me geheel uitkleden. Hierna, dus naakt, werd ik weer in een andere cel gebracht en hier moest ik voorover op een krukje gaan liggen, waarna de beide bewakers B. en v.d. M. mij met hun gummiknuppels zó onbarmhartig op mijn blote lichaam ranselden, dat ik opnieuw het bewustzijn verloor. Weer werd ik toen bijgebracht door een emmer water over me heen te gooien. Toen ik weer bijgekomen was, werd ik, zo naakt als ik was, in een andere cel gestopt alwaar geen deken of strozak of iets van die aard te bekennen was.

Zelfs voedsel of drinken werd mij niet verstrekt.
De volgende morgen kwamen de reeds genoemde bewakers B. en v.d. M. weer in mijn cel en vroegen me, hoeveel mishandelingen ik wel op mijn geweten had gedurende mijn diensttijd als bewaker in het Ommen. Ik verklaarde toen naar waarheid, dat door mij nimmer iemand was geslagen en mishandeld. Dit antwoord was niet naar de zin van deze heren en opnieuw werd ik tot bloedens toe geslagen. Wanneer ik trachtte hun slagen te ontwijken of met mijn armen probeerde op te vangen, schopten ze me waar ze me raken konden!

Tenslotte raakte ik uitgeput en viel ik op de grond, doch dit was voor de bewakers geen beletsel om, terwijl ik op de grond lag, steeds door te gaan met hun mishandelingen, net zo lang, tot ik weer bewusteloos lag.Tijdens het luchten, hetgeen ’s middags plaats vond, moest ik gedurende twintig minuten hardlopen, de armen naar voren gestrekt. Zodra ik tekenen van vermoeidheid toonde, sloegen zij me met stenguns op mijn armen en tegen m’n benen. Bij deze marteling waren aanwezig de bewakers B., v.d. M. en D. Deze wijze van mishandelen en uitputten hielden de gedurende een week vol, elkaar om beurten aflossende.

De tweede week begon met een nieuwe methode van pijnigen en kwellen. Op blote voeten moest ik op een weg welke van sintels was gemaakt, hard lopen, al of niet gepaard met armoefeningen. Voor afwisseling moest ik nu en dan een ‘grammofoonplaatje draaien’, een geliefkoosde ontspanning voor de heren in die dagen. Lang hield ik dit echter niet vol, waarna de heren hun sadistische genoegens konden completeren, door er nog eens extra flink op los te ranselen met hun gummiknuppels. Ziek en geradbraakt kwam ik daarna in mijn cel terug, benen en voeten opengescheurd en bloedend verwond door het lopen op die scherpe sintels, m’n lendenen rauw en open van de slagen met stenguns en gummiknuppels.
Drie weken achtereen werden deze martelingen dagelijks opnieuw op mij gepleegd tot ik me op het laatst voelde als een vis, die tot stokvis gebeukt moest worden. Ik was gewoon een wrak! Vanzelfsprekend en zoals te doen gebruikelijk werd mij op last van dr. D.A. de B., de gevangenisdokter, iedere medische hulp ontzegd. De ziekenvader volstond met te zeggen: “O, het is K. maar!” of iets dergelijks.

De oorzaak van het beëindigen van de mishandelingen was, zoals mij later door de bewaker D. werd verteld, dat inmiddels gebleken was, dat de tegen mij ingebrachte beschuldiging van mishandelingen in het kamp Ommen niet steekhoudend was en om die reden zou ik dan ook niet meer geslagen worden. Het leed was echter reeds toegebracht en tot op heden, januari 1949, kan ik nog steeds niet zitten! Liggen en staan gaat wel, maar nog steeds heb ik last van de door mij ondergaande mishandelingen. //Na een tweejarig verblijf in deze gevangenis werd ik overgeplaatst naar het Huis van Bewaring te Heerenveen. Hier was de geneeskundige behandeling veel menselijker, zodat ik, dank zij de goede zorgen die ik hier genoot, me al spoedig veel beter voelde. Verschillende röntgenfoto’s zijn van mij gemaakt en ook specialisten hebben zich met mijn geval bemoeid, maar nog steeds heeft men niet de oorzaak kunnen vinden van het ontbreken van de kracht in mijn lendenen, veroorzaakt door de mishandelingen in de Strafgevangenis te Leeuwarden. Als getuigen van deze mishandelingen kan ik u noemen://

’s Z. uit Hilversum, P.N. te Grootegast, Sipke de B. uit Leeuwarden, H. de G. uit Drachten, V. uit Amsterdam. Dit waren eveneens politieke delinquenten en ook zij zijn door dezelfde bewakers op gelijke wijze mishandeld.

Tot slot wil ik nog vermelden, hoe ik op een bepaald ogenblik, kort nadat ik in de Strafgevangenis te Leeuwarden was aangekomen, onder toezicht van de werkmeester W., die op dat moment onder de invloed van sterke drank verkeerde, door een criminele gevangene, die aldaar zijn straf onderging wegens moord op zijn vrouw, kaal geknipt moet worden. Aangezien het apparaat niet goed functioneerde werden mij tijdens het zogenaamde knippen de haren eerder uit het hoofd gerukt. De pijnen, die ik hierbij uitstond, verschaften de genoemde werkmeester veel plezier. Mijn snor moest er op zijn bevel maar met de handen uitgerukt worden, hetgeen ook prompt gebeurde!’’ bron verhalenarchief  

Dienstweigeraar In 1981 moest ik als dienstweigeraar 12 maanden de gevangenis in. Het is de tijd van de grote vredesdemonstraties en in mijn cel in Leeuwarden ontvang ik duizenden brieven en kaarten die ik allemaal beantwoordt. Vanuit de militaire gevangenis Nieuwersluis werd de groep totaalweigeraars waar ik deel van uitmaakte na twee weken overgeplaatst naar gewone Huizen van Bewaring. Sommige totaalweigeraars verhuisden samen naar dezelfde bajes. Ik kwam als enige totaalweigeraar hier in het Huis van Bewaring Leeuwarden op de A-Vleugel terecht. Bij een bezoek aan het zogenaamde Bad moest ik mijn eigen ondergoed en sokken vervangen door gevangenisondergoed. Dat waren vodden in allerlei formaten en van verschillende snit, niet de meest modieuze. Het idee hierachter was hygiëne. Ook werd gekeken welke spullen mee mochten de cel in en welke opgeslagen werden. De boeken moesten eerst goedgekeurd worden, maar uiteindelijk kon ik alles lezen wat ik wilde. Met een kussen, lakens, een deken en een handdoek werd ik eerst naar cel 12 op het Vlak, de benedenverdieping, gebracht. Die cel was zo smerig dat ik beklag deed en naar cel 30 op de eerste ring werd verplaatst. Ik schreef veel en er werd regelmatig over mij geschreven. U ziet enkele krantenknipsels achter het tralieraam. Ook ziet u een hoe ik nauwkeurig de dagen afstreepte, noteerde hoe ik me voelde, welke brieven ik ontving en schreef, wie er op bezoek kwam en met wie ik telefoneerde en welke boeken ik las. Lijstjes die nu dertig jaar na dato een interessant inzicht geven in het gevangenisleven. Gevangenen mochten 1 x per week een uur bezoek ontvangen van maximaal drie bezoekers. Dat bezoek was gezamenlijk met anderen in de ruimte naast dit museum. Natuurlijk werden de gevangenen gefouilleerd voor en na het bezoek. Willekeurig werden dan gevangenen uitgezocht om helemaal naakt te worden onderzocht op het meesmokkelen van wapens of drugs. Dat was een vernederend onderzoek.het gehele verhaal 
 

Vast in de blokhuispoort.  .Sneek 29-11-2012
Ongeveer 8 jaar geleden stond politie mij op te wachten bij thuiskomst, het was zover, ik kon er op wachten. Er stond een boete van me open, en een onvoorwaardelijke gevangenis straf van 30 dagen en een boete van 30 dagen. Na een hele omweg kwamen we aan bij de blokhuispoort in Leeuwarden. Je voelt je bij binnenkomst maar een kleine jongen. Eerst word je geplaatst met meerdere binnen gebrachte personen in een soort gezamenlijke gesloten ruimte waarna je 1 voor 1 mag uitkleden om te worden onderzocht of je geen spullen mee binnen smokkelt. Daarna werd ik naar mijn cel gebracht, de cel bevond zich op het vlak….begane grond huisnummer B09 ( celnummer). De bewaarder zei nog tegen me, ga maar lekker sport kijken op tv. Daar zit je dan, in een heel kille lege cel met niks erin, nou ja 1 bed 1 stalen wc, en een bureautje met stoel. Op het bureau lag een half brood ( over datum ) maar die hoefde ik dus niet, dus eerst maar even op het bed liggen en nadenken hoe het ooit zover is gekomen en maar even tv kijken. Aan de hand van de tv wist je een beetje hoe laat het was dus maar proberen te slapen en kijken wat de dag erna brengt. Om 6 uur al wakker en maar een beetje wassen met koud water bij het wasbakje. Acht uur in de morgen gaat de celdeur open met de vraag of ik ook wil luchten, en natuurlijk wil je dat. Je wil maar wat graag je cel even uit. Toen dus lekker even een uurtje rondjes lopen op de binnenplaats. Binnen een kwartier weet je al bij welk groepje je gaat staan op de binnenplaats, en waar je je een beetje mee inlaat zolang je er zit. Ook vroeg ik me af na een uur luchten waarom er op alle cellen een papiertje hing met de letter W of B er op, eerst dacht ik van hier zit een witte en daar een bruine…..maar het bleek het soort brood te wezen wat je wou hebben….ik de W dus van wit, je moet het ook allemaal maar weten want er werd je weinig verteld. Ook rond vier uur in de middag mochten we weer een uurtje luchten.

Elke dag na het luchten stond er een fles melk in je cel en om de dag kreeg je een heel brood. Het warm eten was verschrikkelijk, kant en klaar magnetron eten waar geen smaak aanzat, nou ja een smerige smaak. Van een ander had ik een beetje zout gekregen waardoor het iets beter ging smaken. Ook kwam ik erachter dat je 1 maal per week een lijstje van een winkeltje in mocht vullen voor boodschapjes dus ook dat gelijk maar gedaan. Ik had gelukkig geld meegnomen bij binnenkomst dus kon ik mooi wat bestellen, als eerste shag natuurlijk. Neem nooit je shag mee naar de binnenplaats, want de mensen zonder geld schooien je de kop gek, ik draaide altijd 2 voor bij het luchten en liet mijn shag in de cel. Na 5 uur middags zat je dus weer in je cel, en begon de lange avond. Ik ging dan maar lekker op bed liggen en tv kijken. Had je toch nog wat te doen. Elke avond rond een uur of tien hoorde en zag je het kijkgaatje bewegen en keek 1 van de bewaarders even of je nog leefde, daarna werd het rustig en was je blij dat de reclames van 06 sekslijnen begonnen want dat waren tenslotte de enigste naakte dames waren die je voorlopig zag. Ik was er na een paar dagen achter dat het maar het beste was dat je je er maar bij neer gaat leggen en dat het gewoon niet anders is dat je daar een tijd zit. Op dat moment ging ik me steeds beter voelen. Je keek elke week heel erg uit als je bezoek kreeg, 1 maal per week 1 uurtje bezoek, maar daar kon je dan ook de hele week weer op teren.

Vaak hoorde je in de nacht ook mensen roepen, vaak mensen die net binnen waren gebracht maar er niet over konden om vast te zitten. Ze schreeuwden er soms over dat ze eruit wilden, tja dat wouden we allemaal maar dat mocht dus gewoon niet. Ook vroegen ze mij of ik op zondag naar de kerk wilde, natuurlijk zei ik, dan was ik toch weer een uurtje extra mijn cel uit. In het inpandige kerkje kreeg je eerst een preek van een kwartiertje en kon je daarna nog even 3 kwartier met de andere gevangenen kletsen, en natuurlijk een kaarsje aansteken voor degenen die je lief had of moesten missen. Op een gegeven moment mocht ik ook naar de bibliotheek voor een paar boeken, maar omdat ik niet van lezen hield nam ik leg puzzels mee. Daar kon ik uren mee bezig zijn en vlogen de uren om. Ook het brief schrijven ontbrak niet, elke dag schreef ik wel 2 brieven, natuurlijk voor mijn vrouw en vaak 1tje voor vrienden, je was dan ook benieuwd of je elke dag een brief terug kreeg, met wat foto’s. De brieven die je verstuurde mocht je niet dicht plakken, die werden voor het verzenden eerst gelezen door het gevangenis personeel, dit denk ik om uitbraken of iets dergelijks te voorkomen.

Ook mochten we 1 maal per week een uurtje sporten, dat was altijd heerlijk, na de tijd even lekker warm douchen want op de cel had je alleen koud water dus. Al met al kijk ik terug op een fijn verblijf in de blokhuispoort, een bajus met een enorme geschiedenis met fijne maar ook minder fijne bewaarders, met de 1 kon je wel opschieten en met de ander niet, maar ja dat heb je in het gewone leven ook. Ik mag zeggen dat ik blij ben dit in mijn leven te hebben meegemaakt maar ik raad iedereen aan om te proberen er toch weg te blijven. Veel mensen denken dat het er een hotel is maar dat is dus echt het geval niet. Je moet je 22 uren per dag vermaken achter een dichte deur en dat valt niet mee. Wel wil ik nog zeggen dat de blokhuispoort nooit hadden moeten sluiten. Het is de mooiste bajes van Nederland met een enorme geschiedenis. Ik hoop dat iedereen nu na mijn kort verhaal een beetje een indruk heeft gekregen hoe het in de blokhuispoort er aan toe ging.

Ik heb het er prima gehad maar laat het maar uit je hoofd dat het net een hotel is.
Afz: een ex gedetineerde (bwf) 
 

Fritsje 30-01-1973 Dinsdag Huis van Bewaring C106-20
Ik ben hier 16-1-’73 gekomen, na eerst een week op het Politiebureau te hebben gezeten. Het is 3 voor half 2. en ik heb net het eten weggegooid (niet te vreten) vieze kerrie soep en daarna aardappelen met iets van een plak worst en prei of zoiets. Overigens is het eten wel goed, maar niet op dinsdag (voor mij althans). Ik heb zo straks bezoek gehad van X en mevr. X, nou en daar zit je dan, niet wetend iets te zeggen en toch ben ik anders niet op m’n mondje gevallen. Het valt mij mee dat alles nogal vredig gaat hier. Het personeel is goed voor je op een paar na, die denken dat ze heel wat zijn, dat zijn van die kerels die gaan ervan uit dat ik naar hun pijpen moet dansen, nou ik val liever dood.Lees hetgehele verhaal 

 

Meer over dit hoofdstuk: De bunker, De inspecteur, Aage M, Dinsdag 5 februari 2002, Het poëziealbum 1995, Verhalen van oude personeel, Verhalen van ex gevangenen, Folders, Interbellum, Ontsnappingen, Didjeepersad D, Voor honderd cipiers, Informatiemap gedetineerden, De nieuwe inkomst, Inrichting van de maand, Levenslang, Gevangene gepakt, Overleden gevangenen, Songtekst Bajes Blokhuispoort, Knipselkrant, Gescande documenten, Blad Normaal, Achterdeur, Fritsje, Voorspelling Gevangenistaal, Maquette