Voor honderd cipiers werk naar de filistijnen

REPORTAGE, Van onze verslaggeefster Greta Riemersma
gepubliceerd op 06 februari 2002 00:00, bijgewerkt op 20 januari 2009 16:38

In het Leeuwarder huis van bewaring De Blokhuispoort krijgen gedetineerden voor de gezelligheid soms bezoek van sportverenigingen of andere hobbyclubs. Op een dag kwam de hondenvereniging langs, maar die visite viel niet goed. 'De jongens dachten dat we de honden op hen zouden loslaten', zegt penitentiair inrichtingswerker H. Schulz.

De zaal met personeel van de Friesland Bank schiet in de lach. Het ziet een beeld van het debacle op een diascherm voor zich: mannen met honden wijdbeens op de luchtplaats, gedetineerden in kluitjes tegen de muur.

Schulz heeft de diaserie over het leven in de gevangenis al zo vaak vertoond, dat hij praktisch met de rug naar het scherm het bijbehorende verhaal afsteekt. 's Winters geeft hij minstens één keer per week een rondleiding door De Blokhuispoort, die begint met koffie en dia's. Vanavond is het de beurt aan de Friesland Bank.

'Als we straks rondlopen, eis ik stilte van u', heeft hij gezegd. 'Een gedetineerde heeft één grote hobby en dat is kankeren. Als hij last van ons heeft, kan het zijn dat hij Den Haag belt.' Verder mogen de gasten niet door de kijkgaatjes in de celdeuren gluren: 'We zijn hier niet in Artis.'

Schulz werkt al 24 jaar in De Blokhuispoort. Eén keer maakte hij een uitstapje naar de nieuwe gevangenis in Leeuwarden, De Marwei. 'Maar ik kwam kruipend terug.' Hij kon niet zonder het negentiende-eeuwse tuchthuis in het centrum van Leeuwarden, met zijn karakteristieke poortjes en torentjes en zijn historie.

Hier zaten de broers Hogerhuis, die er rond de vorige eeuwwisseling ten onrechte van werden beschuldigd dat ze met geweld hadden ingebroken in een boerderij in Britsum. Hier ook pleegde de Friese KP op 8 december 1944 zijn roemruchte overval waarbij alles wat met het verzet had te maken, werd bevrijd.

Hier zaten na de oorlog illustere criminelen als Dokter O., die zijn vrouw had vergiftigd, en Age M., die bij V & D de kluis leeghaalde terwijl de politie voor de deur stond. 'Een hele nette man', zegt Schulz. 'Hij sprak met twee woorden, dat zie je niet zo vaak.'

Wat moet er van Schulz terechtkomen als De Blokhuispoort dichtgaat? Want dat is wat minister Korthals van Justitie onlangs heeft meegedeeld: in 2005 komt in Groningen een nieuw huis van bewaring dat de oude inrichtingen in Leeuwarden en Groningen vervangt. Schulz zal doodongelukkig worden, ook al is hij over twee jaar zestig en kan hij uit het werk. 'Dan kan ik niet meer bij de jongens langsgaan.'

Volgens OR-voorzitter L. de Jong zijn er meer Schulzen in De Blokhuispoort. Hij schat dat de gemiddelde leeftijd van de ongeveer honderd personeelsleden rond de 45 jaar ligt: 'De meesten werken hier hun halve leven.' Aangezien het gros tegen sluiting is, laat de OR uitzoeken of beroep tegen de sluiting mogelijk is. De belangrijkste argumenten: 'Er is een cellentekort en wij hebben cellen. Er is een personeelstekort en wij hebben personeel.'

De samenvoeging van de huizen van bewaring in Leeuwarden en Groningen betekent een reductie van 76 cellen. Volgens Korthals moet dat aantal er in de Randstad bijkomen, omdat het cellentekort daar groter is. Maar, zegt De Jong: waarom kan Leeuwarden geen gedetineerden van elders opvangen? Nu al zijn in De Blokhuispoort negentig van de 158 cellen bezet met mensen van buiten de regio. 'Dat geeft geen problemen.'
Wat hij verder vreemd vindt, is dat in Veenhuizen veertig cellen opnieuw in gebruik worden genomen die nog maar pas geleden zijn afgedankt. Er komen zelfs veertig nieuwe cellen bij. 'Wij hebben gezegd tegen Justitie: wat lullen jullie nu? Het Noorden zou te veel cellen hebben. Maar Veenhuizen ligt toch ook in het Noorden?'

Dan wijst het ministerie van Justitie op geld. De huur die het aan de Rijksgebouwendienst moet betalen, zou te hoog zijn. De OR mag hebben berekend dat een cel in De Blokhuispoort jaarlijks 8332 euro minder kost dan in een nieuwbouwgevangenis, zo rekent Justitie niet. Dat zegt dat De Blokhuispoort voor vele miljoenen moet worden verbouwd, wat de huurprijs opdrijft.

Zeg het niet tegen Wieb Schuil, die met zijn vrouw Hennie sinds 1988 als enige van de gemeente Leeuwarden toestemming kreeg om in een boot pal naast De Blokhuispoort te wonen. Schuil werkte in het huis van bewaring tussen 1976 en 2000, eerst als bewaarder en daarna in hogere functies. Sinds 1988 was hij verantwoordelijk voor een renovatie van het gebouw van ruim elf miljoen euro.

'Als dit ding niet meer kon', wijst hij vanuit zijn woonboot naar de negen meter hoge gevangenismuur achter hem, 'dan zou ik zo zeggen: gooi er een bom op en maak er een parkeergarage van. Maar deze tent kan echt nog wel 25 jaar mee.'

Trouwens: 'Rond 1990 is door ambtenaren van Justitie gezegd dat de gevangenis gebruiksgeschikt moest worden gemaakt voor de duur van 25 jaar. Dan zit je wel mooi in 2015.'

En diezelfde ambtenaren zeggen nu dat De Blokhuispoort verouderd is? 'Ik ben des duivels', roept hij. Zijn vrouw Hennie, sinds veertien jaar voorzitter van de personeelsvereniging van De Blokhuispoort, probeert hem vergeefs te sussen. 'Waarom treedt de directeur niet naar buiten om te vechten voor zijn personeel? Hier gaat werk voor honderd man naar de filistijnen omdat niemand van het management iets doet.'

De familie Schuil en De Blokhuispoort, dat is ongeveer hetzelfde. De woonboot is via een binnenlijn verbonden met het huis van bewaring. Tussen de boot en de gevangenismuur heeft Schuil een terras aangelegd, met een schuur, plantjes en houten bogen met klimop. Als hij 's avonds de hond uitlaat, loopt hij naast de hoge muren heen en weer. Zijn vrouw: 'Als ik er binnenkom, voelt het als een warme deken.'

De Friesland Bankers moeten het 's avonds beamen: het is een gebouw met sfeer. De cellen zijn aan weerskanten over drie etages verdeeld, met trappen langs de muren. In de gangen hangen en staan bouwpakketvliegtuigen en gipsen beelden van gedetineerden. Cellen kunnen niet worden bekeken omdat ze vol zijn, maar volgens de dia's hebben ze blauw zeil op de grond en een hippe roestvrijstalen wc. Vanachter de deuren klinkt muziek.

Zelfs de gedetineerden voelen zich hier thuis, zeggen zowel Schulz als Schuil. Op de muur mag iemand hebben geschreven 'Fock all you moderfockers', er zijn er ook die de dag na hun vrijlating alweer voor de ingang van De Blokhuispoort staan. Die willen nog één keer de geur van het oude gebouw opsnuiven.

Annemiek Dick Cor Hans Harry Hennie Herke Jan Jacob Menno PIWer Schulz Simon Steven Willem Wolter

Bibliotheek