Misdaad en straf zijn twee begrippen die door de jaren heen onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus (55-105) beschrijft in zijn "cermam,Ca1' de straffen die in gebruik waren bij de Germaanse volkeren die eertijds in stamverband ons land bewoonden: Overlopers naar de vijand en verraders werden opgehangen aan een dorre, bladerloze boom, verachtelijke dieren, honden en wolven, werden naast het slachtoffer gehangen om tot uitdrukking te brengen dat ook hij verachtelijk was.

Schanddaden moesten verborgen blijven en daarom werden ontuchtelingen in een moeras geworpen, over het dode lichaam gooide men takken en biezen. De opkomst van de steden en heerlijkheden deed een bijzonder wreed strafstelsel ontstaan om de mensen er van te weerhouden strafbare daden te doen, de lijf- en levensstraffen deden hun intrede.

Eenheid in het strafstelsel bestond niet, bij gebrek aan landelijke wetboeken strafte de rechter dan ook: "soe dat behoort in een land van goede justitie". Een verdachte moest bekennen, desnoods op de pijnbank zodat het kwaad vergolden kon worden. Ernstige misdaden werden gestraft met een van de doodstraffen:

Onthoofding - Ophanging - Radbraken - Levende Begraving -Worging - Verbranding - Verdrinking -Verstikking in een ketel

Het ophangen aan de galg was min of meer de straf voor de gewone man, aanzienelijken, hoge militairen en mensen van adel werden onthoofd.

Ongetwijfeld was onthoofding de mildste van alle doodstrafvormen als het tenminste maar niet gebeurde door de scherprechter van Haarlem, Evert jansz., die zo onhandig met het beulszwaard stuntelde dat hij zijn slachtoffers onnoemelijk veel leed berokkende.

De ergste doodstrafvorm waartoe iemand veroordeeld kon worden was radbraken: aan handen en voeten op het radbraakkruis vastgebonden werd de veroordeelde letterlijk door de beul kapotgeslagen. Veelal onthoofde de scherprechter het slachtoffer nadien en zette het hoofd op een ijzeren pin op het radbraakkruis.

Vrouwen werden aan een paal gewurgd waarbij de wurging soms op bevel van de rechters onderbroken werd, direct daarna moest de executie doorgaan. Verbranding aan een staak gebeurde met heksen en ketters* waarbij heksen "tot asse" verbrand werden omdat men het risico niet wilde lopen dat het dode lichaam van een heks met hekserij door zou gaan.

De terechtstelling van ketters werd veelal beëindigd als de slachtoffers door rookverstikking om het leven waren gekomen. Niet alleen heksen en ketters werden eertijds vervolgd, ook een groot aantal homofielen zijn in vroeger jaren om "de sonde van sodomie" om het leven gebracht. Werden de terechtstellingen van homofielen aanvankelijk geheim gehouden, later gebeurden deze meer en meer in het openbaar.

In het Groningse Niekerk werden op 21 september 1731 op een weiland van jonker de Mepsche 21 mensen, beschuldigd van homofilie, gewurgd aan een paal. Van drie veroordeelden werd door de Groningse beul Anthony Snyder eerst het gezicht geblakerd omdat deze drie de zonde wel heel erg hadden bedreven. Eigenlijk had de beul zijn afschuwelijke werk 22 maal moeten doen doch een der beschuldigden, Sicco Arends, was reeds in de kerker overleden en zijn lichaam hing al enige dagen aan de galg te Zuidhorn. Na de executie werden de lichamen verbrand op een grote hoop turf, takkebossen en pek*. Ook het lichaam van Sicco Arends.

*Ketters= afvalligen van het Rooms-Katholieke geloof *Pek= bep. zwarte harsachtige stof

Verdrinking was ook een straf die voornamelijk aan vrouwen toebedacht was. De stadhouder Schenk van Toutenburg liet in 1 535 een aantal vrouwelijke Wederdopers die het Oldeklooster in Hartwerd mee bezet hadden in de Leeuwarder stadsgrachten verdrinken. Valsemunters werden tot de ketelstraf veroordeeld, in een grote ketel met een gloeiend hete vloeistof werden ze gestikt.

Het Crimineel Wetboek voor het Koninkrijk Holland deed vele wrede doodstrafvormen in 1809 verdwijnen, dit wetboek bepaalde dat de doodstraf slechts op twee manieren ten uitvoer mocht worden gebracht: door middel van de strop (ophanging voor mannen en verwurging voor vrouwen) of door onthoofding.

De latere, voor ons land van kracht zijnde Code Pénal schreef één executiewijze voor en wel onthoofding door middel van de guillotine*.

*Guillotine of valbijl; onthoofdingwerktuig in de dagen van het schrikbewind (1792), op voorstel van de geneesheer Guillotin ingevoerd.

Na de bevrijding der Fransen werd de galg weer in ere hersteld totdat in 1870 de doodstraf werd afgeschaft.

Bron: M. Veld. werkstuk over gevangeniswezen.

Galgenvelden Galgenlappers Lijfstraffen Geweld Protesten Vermogen Strafrecht Straffen Terechtstelling

Geschiedenis
Levensstraffen