|
Totaalweigeraar
In 1981 moet Stephan Kraan als dienstweigeraar 12 maanden de gevangenis in. Het
is de tijd van de grote vredesdemonstraties en in zijn cel in Leeuwarden
ontvangt hij duizenden brieven en kaarten die hij allemaal beantwoordt. Hij is
onderwerp van twee filmdocumentaires en schrijft het boek 'De Muesli Bloeit',
naar aanleiding van zijn radiodagboek voor de VPRO.
In de jaren na zijn vrijlating blijft Stephan Kraan zich inzetten voor
totaalweigeraars en het vrije-socialisme in de geest van Ferdinand Domela
Nieuwenhuis.
Dagboek van Stephan Kraan
►De
muesli bloeit.pdf
Collectie Totaalweigerarchief
Geschiedenis
Van 1970 tot 1996 weigerde een kleine groep van in totaal c.a. 175
dienstplichtige jongens niet alleen de militaire dienst, maar ook de vervangende
dienst; zij noemden zichzelf totaalweigeraars; rond deze groep ontstond een
actiecultuur van antimilitaristische acties, vooral gevoerd door de actiegroep
Onkruit, totaalweiger weekends, totaalweiger overleg, totaalweiger spreekuur en de
totaalweiger nieuwsbrief; totaalweigeraars werden aanvankelijk veroordeeld tot 18
maanden gevangenisstraf, sinds 1983 tot 12 maanden; met de feitelijke opheffing
van de dienstplicht in 1996 kwam ook een einde aan het totaalweigeren.
Inhoud
Correspondentie gericht aan Onkruit 1979-1986; stukken betreffende acties
gevoerd door Onkruit, Landelijk Antimilitaristies Overleg (LAMO) 1983-1984, het
totaalweigeroverleg, de totaalweigerweekends 1981-1991, Antinor, vereniging van
ouders van totaalweigeraars 1980-1995; stukken betreffende en afkomstig van
circa 175 totaalweigeraars, werkweigeraars en herhalingsweigeraars 1971-1997 met
persoonlijke correspondentie en stukken betreffende de gevangenis, persoonlijke
nieuwsbrieven; stukken betreffende plaatselijke antimilitaristische groepen en
totaalweigeraars in het buitenland.
Ordening
Sinds 1980 bestaat er bij het Anti-Militaristies Buro (AMB) in Nijmegen een
archief over totaalweigeraars. Hoewel begonnen in 1980 bevinden zich in het
archief gegevens die terug gaan tot 1970. Het Totaalweigerarchief is een archief
dat is ontstaan in de praktijk. De gegevens werden gebruikt om jongens die
wilden totaalweigeren van goede informatie te voorzien. Zo is ook de naam
Totaalweigerarchief ontstaan. Lang niet alle gegevens in het archief betreffen
totaalweigeraars. Zo is er ook informatie over de zogenaamde keuringsweigeraars,
werkweigeraars en herhalingsweigeraars. Ook braken sommige hun totaalweigering
voortijdig af en deden alsnog een beroep op de Wet GMD.
Historisch overzicht
Op 1 februari 1996 werd in Nederland de opkomstplicht voor het leger afgeschaft.
De facto kwam daarmee een einde aan de dienstplicht voor de Nederlandse
strijdkrachten en daarmee ook het verschijnsel van het dienstweigeren.
Weigeren van militaire dienst door radicale antimilitaristen en pacifisten kwam
sinds het einde van de 19e eeuw regelmatig voor. Sinds 1923 werd hiervoor een
wettelijke mogelijkheid gemaakt in de vorm van de Dienstweigerwet, die
uiteindelijk Wet gewetensbezwaarden militaire dienst (Wet GMD) ging heten. De
overgrote meerderheid van de dienstweigeraars deed een beroep op deze wet en
vervulde een vervangende dienstplicht. Voor een klein aantal antimilitaristen
was dit echter een onbevredigende oplossing: zij weigerden zowel de militaire
dienst als de vervangende dienstplicht en werden totaalweigeraars genoemd. Zij
konden over het algemeen op een gevangenisstraf van een half tot anderhalf jaar
rekenen.
Het verschijnsel van totaalweigeren is in diverse perioden voorgekomen: in de
jaren twintig van de 20e eeuw, na de Tweede Wereldoorlog toen een aantal jongens
weigerde mee te doen aan de Politionele Acties in Indonesië en vanaf de jaren
zeventig. Rond deze laatste totaalweigergolf ontstond een levendige
antimilitaristische beweging en actiecultuur.
Naar de aard van de zaak was totaalweigeren een individuele actie, maar veel
totaalweigeraars meenden dat hun weigering gezien moest worden als een daad van
verzet tegen militarisme, legers en bewapening en niet in de eerste plaats als
een kwestie van hun persoonlijke geweten, zoals de wet GMD veronderstelde. In
dit verband deed vooral de groep Onkruit van zich spreken, een losse groep
antimilitaristen die acties voerde bij militaire objecten. De bedoeling was vaak
de autoriteiten zodanig te provoceren dat er wel arrestaties moesten volgen,
waarbij dan ook opgeroepen totaalweigeraars gearresteerd zouden worden: de
zogenaamde oppakacties.
Daarnaast ontstond in de jaren zeventig en tachtig een netwerk van een landelijk
totaalweigeroverleg, totaalweigerweekends, de Totaalweigernieuwsbrief, het
totaalweigerspreekuur en allerlei plaatselijke groepen, zoals die in Nijmegen,
Groningen Utrecht en Rotterdam. Deze beweging kenmerkte zich door een losse en
ad hoc organisatiestructuur.
Hoewel het om een kleine groep ging trokken de totaalweigeraars veel aandacht
door de radicaliteit en de vergaande persoonlijke consequenties van hun
stellingname. Vooral het feit dat 'onschuldige' jongens voor een jaar de
gevangenis in gingen wekte veel discussie. Pogingen van de overheid om tot een
wettelijke regeling voor de groep te komen liepen echter op niets uit. De enige
manier om het verschijnsel totaalweigeren definitief te laten verdwijnen was de
feitelijke afschaffing van de dienstplicht. bron:
►http://www.iisg.nl
Tentoonstelling Dienstweigeraar
 De tentoonstelling in het gevangenismuseum Blokhuispoort gaat over de
totaaldienstweigeraar Stephan Kraan die precies 30 jaar geleden vanuit het Depot
van Discipline in Nieuwersluis het Huis van Bewaring in het centrum van
Leeuwarden werd binnengebracht om er een vol jaar achter tralies door te brengen.
Kraan weigerde niet alleen om in militaire dienst te gaan, maar ook de
vervangende dienstplicht en werd daarvoor door de Krijgsraad en het Hoog
Militair Gerechtshof tot 18 maanden gevangenisstraf veroordeeld.
De tentoonstelling toont op een zeer toegankelijke manier uniek en prachtig foto-,
film-, en audiomateriaal van zijn gevangenschap. Verder zijn er originele
posters, dagboeken, brieven, boeken en documenten te zien. In de
tentoonstellingsruimte is de cel van Kraan gereconstrueerd met originele
gevangenisattributen en persoonlijke trivia. Het is voor het eerst in Nederland
dat een dergelijke tentoonstelling in de originele gevangenissetting plaats
vindt.
Toespraak tijdens de opening van de tentoonstelling
►Toespraak.pdf
Tentoonstellingboekje Dienstweigeraar achter Tralies.
►Tentoonstellingboekje.pdf
Dagboek van Stephan Kraan
►De
muesli bloeit.pdf
Bekijk de documentaire
Fryslân DOK
►Wegerders efter traaljes
|
