1940 - 1945 Huis van Bewaring Leeuwarden


Persoonlijke verhalen uit de periode 40-45 die gespeeld hebben in het Huis van Bewaring en de Strafgevangenis. Nederland is in oorlog met Duitsland.

 

De Bijzondere Strafgevangenis en het Huis van Bewaring hebben alleen Nederlandse cipiers maar niet iedereen was te vertrouwen, er waren ook aanhangers bij van de NSB.

 

Een periode waar je op je woorden moest passen. 

Lotgenoot "Rie van Leeuwen" 1945

Rie was van beroep apothekersassistente en werkzaam bij apotheek Cath op de Nieuwstad te Leeuwarden. Apotheek Cath was een multifunctionele apotheek. Voor in de apotheek werden de recepten verwerkt en patiënten te woord gestaan. De ruimte achter de apotheek had een grossier functie waar bevoorrading werd klaargemaakt. Op deze afdeling werkte Rie’s collega de heer Dantzig (voornaam onbekend) een neef van oud apotheker Dantzig van de Centraal apotheek aan de Voorstreek die zodoende met de handelingen in een apotheek op de hoogte.

Gerrit Fokkema

Als op 8 december 1944 de deur van zijn cel open zwaait en een gewapende en gemaskerde man hem gebiedt naar buiten te komen, weet Gerrit Fokkema (1923) zeker dat zijn laatste uur heeft geslagen.

 

Niets was minder waar. Hij was onderdeel geworden van de spectaculairste bevrijdingsactie van het Nederlandse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Hein Groeneveld 1944

Een verhaal van Hein Groeneveld dat hij heeft geschreven in de De Bildtse Post.  De krantenknipsels zijn bewaard in een plakboek welke in bezit is van de familie Groeneveld. De familie heeft de stichting Blokhuispoort toestemming gegeven om het verhaal te publiceren. De krantenknipsels zijn de basis van dit verslag.

 

Opgeschrikt door een schreeuw. Duitsers "Papieren" “Mit” getransporteerd naar Leeuwarden.  De deur van de cel wordt wijd opengedraaid en we mogen vrij rondlopen.

 

“één ding, nooit weglopen! Dat kan voor ons de kogel betekenen. Begrepen”.  2 de kerstdag van het jaar 1944. 

De Overval 8 december 1944

Drie opzienbarende bevrijdingen noemen wij hier. Alle in de laatste fase van de bezetting. In de eerste plaats die in Leeuwarden. Het plan rijpte bij het verzet om te proberen een aantal gevangenen die in het Huis van Bewaring opgesloten zaten, te bevrijden.

 

Bekend was met wat voor een wreedheid verhoren door de S.D. uitgevoerd werden om informatie te krijgen over nog vrij opererende verzetsstrijders. De gevangenen werden niet alleen gemarteld, zij konden ook geëxecuteerd worden. 

Fries ‘Dachboek’ uit Cel 11

In januari 1945 heeft Hielke de Haan (1911-1986), in Joure en Huizum destijds bekend als ‘Meester de Haan’, tien dagen doorgebracht in Cel 11 van het Huis van Bewaring te Leeuwarden. Hij heeft in die cel een dagboek bijgehouden, geschreven op de toen verstrekte dunne velletjes papier voor de toiletemmer. 

 

Ook zijn er enkele blaadjes uit de gevangenis gesmokkeld door bewakers. Zijn vrouw, ouders en kinderen in het toenmalige Huizum bij Leeuwarden, kregen zo enkele berichten na zijn plotselinge arrestatie.

 

Mevrouw De Haan werd met cryptische aanduidingen geïnstrueerd te waarschuwen voor mogelijk andere arrestaties.

 

bron spanvis.com

Verhalen van het personeel 1940 - 1945

Directeur A.B.R. Jansen

Directeur A.B.R Jansen kwam uit Rotterdam, alwaar hij als directeur van de gevangenis aan de Noordsingel. Hij had in de moeilijke oorlogsjaren de kastanjes uit het vuur mogen halen en werd zelfs gearresteerd; hij verbleef geruime tijd in het concentratiekamp Amersfoort en keerde werkelijk uitgemergeld terug.

 

Zijn vrouw en dochter woonden in de directeurswoning aan het Blokhuisplein. De stuwende kracht hierbij was ongetwijfeld de directeur Abraham Jansen. Een uniek privé archief van A.B.R. Jansen gekregen van de kleinzoon Bauke Mulder.

Directeur H.S. Born

De heer Born begon zijn loopbaan in 1943 tijdens de tweede wereldoorlog, eerst op de administratie. Zich opgewerkt tot directeur van het Huis van Bewaring.

 

Op 27 januari 1942 bij een temperatuur van minus 17 graden overdag (de Elfstedentocht was een week eerder gehouden) begon mijn loopbaan bij justitie, die ruim veertig jaar zou duren. 

 

De oudste hulpbewaarder in die oorlogsjaren was de heer Dirk Tombal. Hij was in mijn ogen al een oude man en bezat een grote witte snor.  Wij waren veilig voor de razzia’s, wij sliepen in de regentenkamer op strozakken.  soms wel 6 of 7 man in het H.v.B. op één cel, ook ’s nachts uiteraard. 

Nieuwe verhalen

Wij zijn op zoek naar verhalen uit de periode 40-45 Huis van Bewaring Leeuwarden. Wat heeft zich daar allemaal afgespeeld. Regelmatig zijn er contacten met vragen. Help mee om de geschiedenis te bewaren.

 

Opmerking: De met * gemarkeerde velden zijn verplicht.