Gevangen in Friesland

Gevangen in Friesland

De geschiedenis van het gevangeniswezen in Friesland

Kerken, blokhuizen, stinsen, burchten en gevangenissen werden ingezet om misdadigers op te sluiten in afwachting van de veroordeling. Vanaf de 14e en de 15e eeuw vond de (korte) gevangenisstraf ingang in het stedelijk strafrecht.  Vanaf 1600 tot de oprichting van correctiehuizen, waar veroordeelden door arbeid (en soms ook godsdienstig onderwijs) heropgevoed werden. Op 20 oktober 1810 gaf de Franse minister van binnenlandse zaken het "Arrêté sur l'organisation des prions" uit. Het was een eerste, niet altijd even geslaagde, poging om het gevangeniswezen - voordien in ieder gewest afzonderlijk georganiseerd - door het invoeren van uniforme regels te verbeteren. 


Friese steden

De Friese steden met een gevangenis: Leeuwarden; Heerenveen; Sneek; Franeker en Buitenpost.  Ook kennen wij het fenomeen hûnegat, een afgesloten ruimte meestal in de kerktoren waar arrestanten tijdelijk werden opgeborgen. Friesland heeft ook kampen ingezet voor tijdelijk onderdak voor groepen mensen. In de gevangenis achter Crackstate in Heerenveen werd tijdens de Tweede Wereldoorlog vreselijk huisgehouden door de SD Kommando Kronberger. Tientallen overleefden het verblijf in Crackstate niet als gevolg van het de martelingen.


Middeleeuwen

In de Middeleeuwen speelden kerk en geld een belangrijke rol in het geven van straffen. De mensen in de Middeleeuwen werden gedreven door angst. De kerk speelde daar op in. Als je je maar hield aan hun regels was het goed. Leefde je daarbuiten was je een Ketter en werd je veroordeeld.

Wij geven een beeld over de Friezen hoe zij met mensen omgaan die de wet hebben overtreden. Een overzicht van straffen die werden uitgedeeld, het galgenveld in Friesland, onder in de kerken het Hûnegat. Groepen mensen werden in kampen en gevangenissen ondergebracht die veroordeeld werden door een rechter in Friesland. 

 

Gevangenisstraf. Vóór 1600 werden vrij weinig gevangenisstraffen opgelegd. Beelden van overvolle middeleeuwse gevangenissen, waar misdadigers op water en brood leven, kloppen niet. Vonnissen bestonden doorgaans uit een lijfstraf en verbanning. Friesland sluit ook haar misdadigers op en door de eeuwen heen is dat op verschillende manieren ten uitvoer gebracht. In kerkers, burchten, kastelen, blokhuizen, gevangenissen en inrichtingen worden mensen gevangen gehouden ter bescherming van de maatschappij. Lees meer over de straffen.

 

De gevangenis in Friesland. Bij verhoren kon marteling of tortuur worden gebruikt. De schout moest hiervoor toestemming vragen aan de schepenen. Een bekentenis gegeven onder tortuur was echter niet zomaar geldig: de verdachte moest de bekentenis ‘buiten pijn en banden van ijzer’ herhalen. Op zware misdrijven als moord, doodslag en brandstichting stond de doodstraf. Op lichtere vergrijpen stonden lijfstraffen, zoals brandmerken en geseling, vaak in combinatie met tepronkstelling op een schavot. Soms gingen mensen korte tijd op water en brood de gevangenis in.

 

Friesland boeit eeuwen lang. Na een betrekkelijk lange periode verlangt Friesland aan het eind van de vijftiende eeuw naar rust.  Albrecht van Saksen is de nieuwe heerser en hij geeft in 1499 opdracht tot de bouw van een blokhuis direct buiten de zuidoosthoek van Leeuwarden. 


Alle Friezen

AlleFriezen is een website die wil laten zien wat er in de Friese gemeentearchieven, het Historisch Informatiecentrum Noordoost Fryslân, het Historisch Centrum Leeuwarden en Tresoar is te vinden over alle personen, die geboren, getrouwd of overleden zijn in hun provincie, van de 16e eeuw tot begin zestiger jaren van de vorige eeuw. 

Archieven AlleFriezen


Online expositie

Gevangen in Friesland is een onderdeel van Museum Blokhuispoort. De geschiedenis van het gevangeniswezen in Friesland. Kerken, blokhuizen, stinsen, burchten en gevangenissen werden ingezet om misdadigers op te sluiten. De vrijwilligers van Stichting Blokhuispoort onderzoeken en promoten de geschiedenis over het gevangeniswezen in Friesland. 

Lezingen

 Een rondleiding door de geschiedenis van de voormalige Strafgevangenis en Huis van Bewaring Leeuwarden. Er worden V.I.P rondleidingen en V.I.P. arrangementen gegeven. Onder begeleiding van een gids naar de mooiste hotspots met unieke verhalen. Een V.I.P. arrangement is een avondactiviteit en de V.I.P rondleidingen zijn overdag. Reserveer wel op tijd, vol is vol. Wij kunnen ook bij u op locatie komen met een lezing.