Gevangen in Friesland

Gevangen in Friesland

De geschiedenis van het gevangeniswezen in Friesland

Vanaf de 14e eeuw vond de gevangenisstraf ingang in het strafrecht.  Vanaf 1600 leidde dit tot de oprichting van correctiehuizen. Daar werden veroordeelden door arbeid (en soms godsdienstig onderwijs) heropgevoed. In 1810 (de ‘Franse tijd’) verscheen het "Arrêté sur l'organisation des prisons". Het was een eerste poging om het gevangeniswezen te verbeteren door het invoeren van uniforme regels.


Friese steden

Gevangenissen waren te vinden in: Leeuwarden; Heerenveen; Sneek; Franeker en Buitenpost.  Ook kennen wij het hûnegat, een afgesloten ruimte, meestal in de kerktoren, waar arrestanten tijdelijk werden opgeborgen. In de gevangenis achter  Crackstate in Heerenveen werd tijdens de Tweede Wereldoorlog vreselijk huisgehouden door het SD Kommando Kronberger. Tientallen overleefden het verblijf daar niet als gevolg van martelingen.


Middeleeuwen

In de Middeleeuwen speelden kerk en geld een belangrijke rol in het geven van straffen. De mensen in de Middeleeuwen werden gedreven door angst. De kerk speelde daaropin. Wanneer je aan hun regels hield, was het goed. Leefde je daarbuiten, dan was je een ketter en werd je veroordeeld. Tot het jaar 1600 werden weinig gevangenisstraffen opgelegd. Beelden van overvolle middeleeuwse gevangenissen waar misdadigers op water en brood leven, kloppen niet. Vonnissen bestonden doorgaans uit een lijfstraf en verbanning. 

 

Vanaf 1600 veranderde dat. Ook Friesland sluit haar misdadigers op en door de eeuwen heen is dat op verschillende manieren gebeurd.  Kerken, blokhuizen, stinsen, burchten en gevangenissen werden ingezet om misdadigers op te sluiten als straf en ter bescherming van de maatschappij. 

 

Bij verhoren kon marteling of tortuur worden gebruikt. De schout moest hiervoor toestemming vragen aan de schepenen. Een bekentenis gegeven onder tortuur was echter niet zomaar geldig: de verdachte moest de bekentenis ‘buiten pijn en banden van ijzer’ herhalen. Op zware misdrijven als moord, doodslag en brandstichting stond de doodstraf. Op lichtere vergrijpen stonden lijfstraffen, zoals brandmerken en geseling, vaak in combinatie met tepronkstelling op een schavot. Soms gingen mensen korte tijd op water en brood de gevangenis in.


Alle Friezen

Via de website Alle Friezen vind je alle openbare akten van de burgerlijke stand (vanaf 1811) van de aangesloten Friese gemeenten.  Daarnaast wordt een groot aantal gegevens uit bronnen van voor 1811 beschikbaar gesteld.

Archieven AlleFriezen


Beleef DeBlokhuisPoort

 Een rondleiding door de geschiedenis van de voormalige Strafgevangenis en Huis van Bewaring Leeuwarden. Er worden V.I.P rondleidingen en V.I.P. arrangementen gegeven. Onder begeleiding van een gids naar de mooiste hotspots met unieke verhalen. Een V.I.P. arrangement is een avondactiviteit en de V.I.P rondleidingen zijn overdag. Reserveer wel op tijd, vol is vol. Wij kunnen ook bij u op locatie komen met een lezing.