Maand van de geschiedenis

Ontdek gisteren, begrijp vandaag.

Oktober is de Maand van de Geschiedenis, het grootste geschiedenisevenement van Nederland. Samen met talloze musea, bibliotheken, boekhandels, archieven en andere culturele instellingen organiseert de Maand activiteiten door het hele land. Onder het motto 'Ontdek gisteren, begrijp vandaag' brengen we in oktober geschiedenis voor het voetlicht. In 2026 staat het thema 'Lichaam & Geest' centraal.

Thema 2026: Lichaam & Geest

Het draagt ons door het leven heen en komt in alle vormen en maten: ons lichaam. Het brengt plezier en kracht, het schenkt nieuw leven, maar het is ook een bron van ziekte, schaamte of ongeluk.

De relatie met Lichaam en Geest en DeBlokhuisPoort

Waar muren het lichaam begrenzen, zoekt de geest naar ruimte

In het hart van Leeuwarden staat de Blokhuispoort: een gebouw dat eeuwenlang het menselijk lichaam beperkte, maar de menselijke geest nooit volledig kon temmen. In de Maand van de Geschiedenis 2026, met het thema Lichaam & Geest, kijken we terug op hoe deze plek generaties lang het spanningsveld tussen fysieke opsluiting en innerlijke vrijheid zichtbaar maakte.

Een lichaam dat niet van jezelf is

Wie de poort binnenstapte, verloor de regie over zijn eigen lichaam. Het dagritme werd bepaald door regels, deuren en routines. De houding van een gevangene, de manier van lopen, zelfs het zwijgen, alles werd gelezen, beoordeeld en gecontroleerd. Het lichaam werd een object binnen een systeem.

Toch bleef het lichaam ook een bron van kracht. In de werkzalen, op de luchtplaatsen en in de cellen zochten gevangenen naar manieren om hun fysieke aanwezigheid terug te claimen. Een ritme, een taak, een kleine handeling: soms was dat genoeg om weer even mens te zijn.

De geest tussen muren

Waar het lichaam werd begrensd, zocht de geest naar ontsnapping. In de stilte van de cel ontstonden gedachten, dromen, angsten en hoop. De geest kon breken, maar ook groeien. Sommige gevangenen vonden houvast in schrijven, bidden of lezen; anderen in verzet of in stilte. De Blokhuispoort laat zien hoe de geest zich blijft bewegen, zelfs wanneer het lichaam stil moet staan.

Overleven, helen, hervormen

De geschiedenis van de Blokhuispoort is gevuld met verhalen van veerkracht. Bewakers en personeel balanceerden tussen plicht en menselijkheid. Gevangenen probeerden hun waardigheid te behouden in omstandigheden die lichaam én geest op de proef stelden.

Soms was het een straaltje zonlicht door een klein raam. Soms een brief van buiten. Soms een gedachte die niemand kon afpakken. In die momenten vond de geest ruimte, hoe klein ook.

Van cel naar vrijplaats

Toen in 2007 de laatste deuren dichtvielen, begon een nieuw hoofdstuk. De Blokhuispoort veranderde van een plek van opsluiting in een vrijplaats voor creativiteit, ontmoeting en verbeelding. Waar ooit het lichaam werd beperkt, bewegen nu bezoekers, kunstenaars en ondernemers vrij door de gangen.

De geest die ooit zocht naar ontsnapping, vindt hier nu inspiratie.

Lichaam & Geest vandaag

De verhalen van toen resoneren nog steeds in de muren. Maar de betekenis is veranderd. De Blokhuispoort is nu een plek waar lichaam en geest samenkomen in vrijheid, waar je kunt dwalen, ontdekken, voelen en denken.

Het gebouw herinnert ons eraan dat menselijkheid altijd bestaat uit beide: het fysieke én het innerlijke. En dat zelfs achter de zwaarste deuren de geest nooit volledig gevangen zit.

Goed om te weten

De historische cellen in de H-vleugel zijn zeven dagen per week geopend van 10:00 uur tot 17:00 uur en zijn gratis te bezoeken.
Er zijn rondleidingen op de woensdag-, donderdag-, vrijdag- en zondagmiddag om 13:30 uur.
Reserveer een avondrondleiding om 19.30 uur op de woensdag- vrijdag- en zaterdagavond.
Er kunnen maximaal 12 deelnemers per rondleiding meedoen.
Duur van de rondleiding is ca. 2 uur.
Voor de avondrondleidingen geldt een minimumleeftijd van 16 jaar.
Rondleidingen reserveren kan via deze website.

Terugblik

De Maand van de Geschiedenis is het grootste geschiedenisevenement van Nederland. Samen met honderden culturele, toeristische, literaire en mediaorganisaties brengen we geschiedenis onder de aandacht bij miljoenen Nederlanders.