Adj directeur Jos van den Broek

Grove blunders van staf”, kopte het Friesch Dagblad op een frisse lentedag in 1974. De foto op het vergeelde krantenknipsel toont een 27-jarige Jos van den Broek: grote donkere bakkebaarden, schouderlange lokken en een jas met brede revers. Om de lippen van de toenmalige adjunct-directeur speelt een wat moeilijk te interpreteren grijns, die tegelijkertijd bewondering en verslagenheid lijkt uit te drukken. Op de achtergrond herkennen we de historische gevel van De Blokhuispoort, het Leeuwardense Huis van Bewaring. Het bijschrift onthult de reden van zijn mysterieuze grijns: meesterkraker Aage M. is er onlangs op spectaculaire wijze ontsnapt. In het artikel spreekt de jonge adjunct van ‘een knap stuk vakwerk’. Het was een roerig begin van de DJI-Carrière van Jos “Eigenlijk had ik de politieacademie willen doen, maar ik werd afgekeurd op mijn linkeroog”, geeft hij toe. Justitie was echter een goede tweede keus voor de jonge Brabander, die een loopbaan met maatschappelijke relevantie ambieerde. 

Cirkel 

De veelbesproken ontsnapping deed hem meteen in de landelijke media verschijnen “Mijn toenmalige directeur inmiddels 84 jaar oud, kan zich nog steeds kwaad maken over hoe Aage ons een loer heeft gedraaid", weet Jos. Zelf kijkt hij er een stuk milder op terug. Toen hij eind vorig jaar werd benaderd door de AVIO, die een documentaire wilde maken over het leven van de gedoodverfde meesterkraker, aarzelde hij dan ook geen moment. “Ze hebben dankbaar gebruikgemaakt van mijn verzameling knipsels uit kranten en tijdschriften. In oktober ga ik met vervroegd 

pensioen; het is toch opmerkelijk dat mijn loopbaan bij justitie zo'n beetje begint en eindigt met Aage M. De 

cirkel is rond!” 

Lakens en brooddeeg 

Aage M. was niet voor niets een geliefd onderwerp Voor hoofdartikelen en voorpagina’s. Goed milieu, slechte 

jeugd, een mooie jongen met een cowboy-achtige bravoure en gevoel voor de media. Vele tienduizenden guldens maakte hij buit door kluizen te kraken bij onder meer de Middenstandsbank, V&D en de ANWB. Geweld 

tegen mensen kwam er niet aan te pas en daar ging hij ook prat op Zijn specialiteit: de thermische lans, een 

stuk gereedschap dat eigenlijk bedoeld is om beton mee te doorboren. Bij zijn ontsnapping vit het toenmalige Huis van Bewaring aan de Keizersgracht gebruikte Aage echter een ‘gewone’ snijbrander. “De kieren van zijn cel had hij 

dichtgemaakt met brooddeeg, zodat er geen brandlucht op de gang was te ruiken”, herinnert Jos zich.

Andere hulpmiddelen varieerden van Klassiek (aan elkaar geknoopte lakens) tot uiterst geavanceerd: de afluisterapparatuur in een sigarettenpakje had in een James Bondfilm niet misstaan. “Hoe de apparatuur is binnengekomen, is nog steeds een raadsel”, concludeert Jos. vlak voor de uitbraak is zijn cel nog grondig doorzocht. We waren extra waakzaam, want hij had al aangekondigd dat hij er vandoor zou gaan. De avond tevoren stond ik nog met hem en enkele andere gedetineerden muziek te maken.” In die tijd was er nog geen sprake van een dagprogramma, crea of sport. De muziekruimte was een eigen initiatief. “Aage speelde gitaar en ik sloeg een paar akkoorden mee. Er was toen meer contact tussen gedetineerden en personeel. Dat gaf een soort ‘psychologische’ beveiliging die goed werkte. Maar vergis je niet, de machtsverhoudingen bleven duidelijk.” 

Jos was verbijsterd toen hij de volgende dag laat in de avond werd gebeld met de mededeling ‘Aage is er 

vandoor’. Pas vele voorpagina-artikelen later zou de politie de schuilplaats van de voortvluchtige ontdekken 

een verborgen gemetselde ruimte van een bij twee... gewoon thuis bij zijn vrouw- Met behulp van bouwtekeningen is de schuilplaats uiteindelijk gevonden. 

Sportieve boef 

Eenmaal terug onder de vleugels van justitie, schreef Aage in een persoonlijke brief aan Jos: - verder heb 

ik het altijd naar mijn zin gehad in Leeuwarden, en ben altijd goed behandeld geweest, daarvoor nog mijn 

hartelijke dank. De uitbraak was dan ook niet tegen het gesticht bedoeld, en het spijt me dat er zo'n herrie van 

is gekomen (...). Maar ik dacht dat ik op een sportieve manier, en beslist zonder geweld ben vertrokken. 

Pas tien jaar later zou Jos zijn ‘tevreden Klant’ terugzien: Hij liep in het Penitentiair Ziekenhuis in Scheveningen, en toen hoorde ik ineens iemand met een Haagse ‘T achter me zeggen ‘Dag meneert Van der Brrroek. Van de mooie jongen was niets meer over hij zag er slecht uit, hij was doodziek. ik denk dat het van spanning hem uiteindelijk fataal is geworden. Niet lang daarna overleed hij.” 

Basgitaar 

Op 1 oktober hangt Jos zijn Dji-badge aan de wilgen, vanaf dat moment vult hij zijn uren met zangkoor, basgitaar en contrabas. Ook deze cirkel is rond. “ weer terug naar de idealen”, besluit hij met een brede grijns, "want ik ga me voortaan vooral met culturele zaken bezighouden".

Tekst: Marleen Kamminga Beeld: Luc de Nij

Omdat het een bijzondere gebeurtenis was heb ik een plakboek gemaakt met artikelen uit de nieuwsbladen en kranten. Een uniek archiefstuk is de brief die ik van Aage heb gekregen na zijn ontsnapping in het Huis van Bewaring Leeuwarden. Deze brief heeft Aage geschreven op 29-08-1974. 

Lieve Jos (en Alice),

We zijn het niet vergeten hoor. Om 21.55 uur zaten we voor de buis. Wat zag je er keurig uit in je combinatie. Je deed het goed zeg, leek helemaal niet zenuwachtig. Je was helemaal jezelf vonden we. Niet gemaakt of zo. Dus.........een natuurtalent. We vonden het een goede en interessante uitzending. Waren weer trots op je. Nu wel ophouden hoor anders wordt het te gek. Je zult wel merken dat veel mensen je gezien hebben op TV en je aanspreken. Geniet daar maar lekker van. Een dikke kus voor jullie beiden van ons, Ann en Jo.

Hoi Jos,

Fabelues televisie optreden! En dat je zelfs met Age M. in een bandje hebt gespeeld! Dat is echt een saillant detail!

Echt leuk om gezien te hebben, dit programma! Groetjes, Petra.

Ha Jos,

De uitzending was zeker de moeite waard om voor op te blijven! Tot zondag, Ingeborg.

Dag Jos,

Wat heb ik genoten van de uitzending vanavond. Het Justitie wereldje blijft toch een aparte sfeer uitstralen en iemand die het wereldje niet kent kan zich volgens mij ook geen gevoel erbij voorstellen. Dat beeld, toen je die cel inliep is zo bijzonder. Ik zie je dan weer voor me toen je eens in het H.V.B. in Scheveningen (volgens mij in een zwart kostuum) een cel binnenliep. Je hebt altijd een uitstraling gehad dat gezag (of misschien wel ontzag) inboezemde.

Toen je vanavond die cel inliep was dat weer overduidelijk. Ik kan me zo goed het gevoel voorstellen wat je toen gevoeld moet hebben na die ontvluchting. Vorige week vertelde je me al dat je dit een mooie afsluiting vond van je carrière. Je hebt het niet mooier kunnen verwoorden. Ook voor jou moet het weerzien met deze cel iets heel bijzonders geweest zijn. De beelden van Aage M moeten voor jou heel herkenbaar geweest zijn. Het blijft toch apart als je die beelden terugziet van iemand die je toch van heel dichtbij hebt meegemaakt. Zelf heb ik hem slechts 1 keer ontmoet in het Pen. ziekenhuis maar toen was hij al heel erg ziek. Cora.

Van 1979 tot 1992 werkte Jos van den Broek in het Huis van Bewaring in Scheveningen, waar hij op 33-jarige leeftijd de jongste gevangenisdirecteur van Nederland werd. Voor en na deze periode was hij gestationeerd in HvB Wolvenplein in Utrecht. Hij begeleidde er onder meer een fusie. Daarna volgde het hoofdkantoor. “Ik heb daar met enthousiaste collega’s van het bestuursdepartement de SOV (Strafrechtelijke Opvang Verslaafden) voorbereid. Ter oriëntatie hebben we een studiereis naar de VS gemaakt waar al enige tijd werd gewerkt met een drie-fasen-programma. De driedeling gesloten/halfopen/naar buiten hebben we overgenomen van het Amerikaanse model. Verder hebben we het traject zelf ingevuld, passend bij de Nederlandse situatie en visie op verslaving.”

Naam: Jos van den Broek Leeftijd: 48